محسن ناجي نصرآبادى
223
فهرستهاى خود نوشت فيض كاشانى ( فارسى )
به قدر حوصله بهره مىبرد و كلام خويش را فراخور استطاعت در لباس تمثيل و استعارت به ضابط نظم و خازن تأليف مىسپرد آن گاه كه سخنان منظوم را فراهم مىآورد در صحيفهاى ترتيب مىدهد كه متعطّشان وادى طلب كه بواسطه حجب ظلمانى گرفتارند به دستيارى آن كلمات شورانگيز خود را از وادى خذلان بيرون كشند . در پى آن به معارضه و ستيز گروهى قاصر بر مىخيزد كه نسبت عشق و محبت را به جناب الهى روا نمىدانند و آن را گمانى باطل مىداند و براى اثبات مدّعاى خويش از قرآن و حديث دلالت مىآورد . وى بر اين باور است كه اشعارش از گونهء شعرى نيست كه در شرع رسول - صلى اللّه عليه و آله - مذمت شده ، بلكه بعضى از گونهء دعا و مناجات است و بعضى تحميد و گونه ديگر از قبيل حكمت و موعظه است . پس از ختام اين مقدّمه ، غزليات و رباعيات - و احتمالا برخى از قصائد - فيض به دنبال مىآيد . يگانهء نسخهء معتبر - شناخته شده - كه با اين نگرش فيض فراهم آمده ، نسخهء شماره 937 كتابخانهء ملى است كه توسط شاگرد فيض ، ابن سيّد ركن الدين مسعود عقيل الدين الحسينى در اواخر سال 1085 كتابت شده است . در همان سالها ، فيض ، طرائف و ظرائف اين گلزار قدس را بيرون مىكشد و چند رسالهء منظوم ديگر با عنوانهاى شوق العشق ، شوق الجمال ، المنتخب الكبير و المنتخب الصغير فراهم مىآورد . افزون بر گلزار قدس و مشتقات ديگر آن ، فيض داراى مثنويهاى متفرقهاى است همچون سلسبيل ، شراب طهور ، تسنيم ، ندبة العارف ، آب زلال ، آداب الضيافة و قصايد دهر آشوب كه در فهرست اول و دوم از آنها نام مىبرد . و در فهارس نسخ خطى به غير از آب زلال و قصايد دهر آشوب نسخهاى نمىيابيم . امّا فيض بصراحت از آنها نام مىبرد . براى روشن شدن مطلب به تحرير دوم فهرست نخست فيض نگاهى مىاندازيم و عبارت آن را ذكر مىكنيم : و منها الكتب المنظومة فى المناجاة مع اللّه سبحانة و المعاتبة مع النفس و ابراز التشوقات و غير ذلك كالمثنويات المسمّاة بسلسبيل - و - شراب طهور - و - تنفيس الهموم - و - وسيلة الابتهال - و - آب زلال - و - آداب الضيافة - و - قصائد دهر آشوب - و - شوق